Hướng dẫn

Chèn chữ (edit) trong truyện tranh là gì?

Four witches in a row in Pepper&Carrot, each under a lettered speech balloon that ends in her name in bold display letters
Hình ảnh: Pepper&Carrot, episode 6: The Potion Contest, page 4 của David Revoy, English translation by Alex Gryson, CC BY 4.0, đã cắt

Chèn chữ là toàn bộ phần chữ độc giả đọc trên một trang truyện: lời thoại, bong bóng chứa lời thoại, ô lời dẫn, từ tượng thanh và tiêu đề. Người chèn chữ chọn phông, cỡ chữ, hình bong bóng và sắp thứ tự đọc. Với manga và webtoon dịch, việc này chia thành clean, typeset và redraw từ tượng thanh, mà nhóm dịch Việt Nam gọi chung là edit.

Mục lục
  1. Chèn chữ trong truyện tranh là gì?
  2. Chèn chữ truyện tranh gồm những phần nào?
  3. Người chèn chữ quyết định gì trên mỗi trang?
  4. Chèn chữ manga là gì, và typeset là gì?
  5. Clean là gì, và redraw là gì?
  6. SFX trong manga là gì?
  7. Chèn chữ, typeset và clean khớp với nhau thế nào?
  8. Người chèn chữ dùng phần mềm gì?
  9. Chèn chữ tốn bao nhiêu?

Chèn chữ là nghề làm cho chữ trên trang truyện dễ đọc và dẫn mắt người đọc qua từng khung tranh. Với manga, manhwa và webtoon dịch, việc này chia thành ba phần: clean (xóa chữ gốc), typeset (đặt chữ mới) và xử lý từ tượng thanh (ghi phụ đề hoặc vẽ lại các âm thanh được vẽ). Nhóm dịch ở Việt Nam thường gọi chung clean và typeset là edit. Trang này định nghĩa từng thuật ngữ và cho thấy chúng khớp với nhau thế nào.

Chèn chữ trong truyện tranh là gì?

Bài Wikipedia về người chèn chữ (letterer) mô tả họ là thành viên trong nhóm làm truyện chịu trách nhiệm vẽ phần chữ: chữ trang trí cho tiêu đề và phần ghi công, chữ trong bong bóng thoại, và từ tượng thanh. Nhiều người chèn chữ cũng thiết kế logo cho các tựa truyện của nhà xuất bản.

Từ những năm 1930 đến những năm 1990, trừ vài ngoại lệ, người chèn chữ làm bằng tay, bằng bút và mực trên trang tranh gốc. Khoảng năm 1990, những phông truyện tranh thương mại đầu tiên xuất hiện, và đầu những năm 1990, người chèn chữ Richard Starkings cùng cộng sự John Roshell bắt đầu làm phông truyện tranh kỹ thuật số và lập ra Comicraft. Ngày nay, phông chữ làm giống chữ viết tay là công cụ thông thường.

Chèn chữ truyện tranh gồm những phần nào?

PhầnLà gì
Bong bóng thoạiHình chứa lời nói, có đuôi chỉ về người nói
Ô lời dẫnMột khung cho lời kể, suy nghĩ, thời gian hoặc địa điểm
Từ tượng thanhMột từ vẽ vào tranh cho âm thanh, chuyển động hoặc không khí
Viền chữ (keyline)Đường viền quanh chữ hoặc bong bóng giúp đọc được trên nền tranh
Chữ trang tríTiêu đề, tên chương, phần ghi công và logo

Hình bong bóng mang ý nghĩa. Hướng dẫn ngữ pháp truyện tranh của Blambot liệt kê các quy ước. Lời thì thầm có viền nét đứt. Suy nghĩ là một đám mây với đuôi gồm những vòng tròn nhỏ. Tiếng hét là hình nổ. Chữ đậm nghiêng đánh dấu từ được nhấn, còn chữ đậm thường hiếm khi dùng trong lời thoại.

Người chèn chữ quyết định gì trên mỗi trang?

  • Thứ tự đọc. Các bong bóng dẫn mắt qua khung tranh theo đúng trình tự.
  • Phông và cỡ chữ. Một phông lời thoại chính cho cả bộ, với biến thể cho tiếng hét, lời thì thầm, suy nghĩ và lời kể.
  • Hình bong bóng và đuôi. Hình cho độc giả biết câu thoại nghe thế nào. Đuôi cho biết ai đang nói.
  • Chỗ nào để trống. Khuôn mặt, bàn tay và hành động chính không bị chữ che.
  • Từ tượng thanh. Kích thước, góc nghiêng, màu và viền, khớp với hành động.

Chèn chữ manga là gì, và typeset là gì?

Ở Nhật Bản, chèn chữ manga chia làm hai. Lời thoại trong bong bóng được sắp chữ in, không do họa sĩ vẽ. Từ tượng thanh do họa sĩ vẽ như một phần của tranh. Vì vậy khi dịch manga, lời thoại mới đi vào những bong bóng có sẵn, còn từ tượng thanh cần một quyết định riêng. Việc đó có tên riêng.

Typeset (dàn chữ) là đặt chữ đã dịch vào bong bóng của một trang đã có sẵn. Bài Wikipedia về scanlation đưa ra cùng định nghĩa. Người typeset đặt chữ vừa vào các ô thoại của trang đã clean và chọn phông cho các hiệu ứng như nhấn mạnh.

Từ này đến từ ngành in, nơi typesetting nghĩa là sắp chữ in. Dự án Manga-Art của Shueisha giải thích rằng chữ manga ban đầu được sắp bằng chữ chì rời, sau đó được thay bằng sắp chữ quang học: chữ được in lên giấy ảnh rồi dán tay lên trang. Các nhóm dịch fan lấy từ này từ đó. Tác giả phương Tây gọi cùng nghề này là lettering. Tiếng Hàn dùng 식자 (sikja) và tiếng Nhật dùng 写植 (shashoku).

Hướng dẫn cách typeset manga của chúng tôi nói về phông, cỡ chữ, ngắt dòng và các lỗi thường gặp.

Clean là gì, và redraw là gì?

Clean là xóa chữ của ngôn ngữ gốc khỏi trang để đặt chữ mới vào. Chữ trong bong bóng trơn chỉ cần tô phẳng. Khi xóa chữ nằm trên tranh, nó để lại một lỗ trống. Lỗ trống đó cần redraw (vẽ lại): các nét và tram (screentone) bị chữ che được dựng lại để độc giả không thấy chỗ vá.

Clean tốt thì không ai nhận ra. Clean kém thì lộ ngay. Đọc cách clean manga để biết các phương pháp.

SFX trong manga là gì?

SFX trong manga là từ tượng thanh: những từ vẽ vào tranh cho một âm thanh, một chuyển động hay một cảm giác. Tiếng Nhật có một kho lớn các từ mô phỏng âm thanh. Các nhà ngôn ngữ học chia chúng thành nhóm. Giongo mô phỏng âm thanh của đồ vật, như tiếng mưa rơi (zā-zā). Giseigo mô phỏng âm thanh của sinh vật, như tiếng chó sủa (wan-wan). Gitaigo diễn tả trạng thái và dáng vẻ, như ẩm ướt hay lén lút. Nhóm thứ tư, gijōgo, diễn tả cảm xúc. Nhiều từ tượng thanh trong manga diễn tả thứ hoàn toàn không có tiếng, như sự im lặng hay một cái lườm. Thuật ngữ chung là từ tượng thanh.

Họa sĩ manga thường vẽ từ tượng thanh như một phần của tranh. Không ai sắp chúng bằng chữ in. Đó là lý do chúng khó dịch. Một bản dịch phát hành có ba lựa chọn:

Lựa chọnĐiều gì xảy raViệc cần làm
Ghi phụ đềBản gốc giữ nguyên, một bản dịch nhỏ đặt bên cạnhChỉ typeset
Thay thếXóa bản gốc và vẽ một từ tượng thanh mới bằng ngôn ngữ đíchClean, redraw và chèn chữ mới
Để nguyênBản gốc giữ nguyên, không dịchKhông có

Xem nghĩa của từng từ trong từ điển từ tượng thanh tiếng Nhật của chúng tôi.

Một từ tượng thanh tiếng Nhật được Bublate thay bằng từ tiếng Anh, với phần tranh bên dưới được dựng lại.
Một từ tượng thanh tiếng Nhật được Bublate thay bằng từ tiếng Anh, với phần tranh bên dưới được dựng lại.

Chèn chữ, typeset và clean khớp với nhau thế nào?

Thuật ngữAi dùngBao gồm gì
Chèn chữ (lettering)Tác giả và nhà xuất bản phương TâyMọi chữ trên một trang gốc, kể cả vị trí bong bóng
TypesetNhóm dịch scanlation và dịch giả mangaChữ đặt vào bong bóng có sẵn trên một trang dịch
CleanNhóm dịchXóa chữ gốc
RedrawNhóm dịchDựng lại tranh dưới chữ và từ tượng thanh đã xóa
Bản địa hóaNhà xuất bảnToàn bộ quy trình: dịch, clean, chèn chữ, từ tượng thanh và kiểm tra

Với một chương dịch, thứ tự là: dịch, đọc soát, clean và redraw, typeset, rồi kiểm tra chất lượng. Ở nhóm nhỏ, một người làm nhiều bước.

Người chèn chữ dùng phần mềm gì?

Phần lớn việc chèn chữ ngày nay làm trong phần mềm thiết kế và xử lý ảnh, với phông chữ mô phỏng chữ viết tay. Công cụ tùy vào ai trả tiền:

AiCông cụ thường dùngNguồn
Người chèn chữ của nhà xuất bản mangaInDesign, Photoshop và Illustrator. Yen Press yêu cầu người chèn chữ thành thạo cả ba, và không yêu cầu đọc được tiếng Nhật hay tiếng HànFAQ của Yen Press
Người typeset của nhóm scanlationPhotoshop ở 72 DPI, với viền chữ (stroke) mà hướng dẫn nói thường là 3 pxHướng dẫn typeset của Nekyou

Phông chữ quan trọng không kém phần mềm. Comicraft và Blambot là hai nơi làm phông chèn chữ nổi tiếng nhất, và Blambot cho truyện tranh độc lập dùng miễn phí các phông indie của mình. Hướng dẫn phông chèn chữ miễn phí của chúng tôi liệt kê các lựa chọn và giấy phép. Người chèn chữ muốn một truyện dịch trông như bản gốc cũng cần kỹ năng từ tượng thanh của người clean và người redraw, vì vậy các việc này hay chồng lên nhau ở nhóm nhỏ.

Chèn chữ tốn bao nhiêu?

Không có một mức giá công khai chung. Yen Press công bố mức khởi điểm $800 cho mỗi dự án chèn chữ, tức một tập. Trang Balloon Tales của Comicraft đưa ra $20 đến $50 mỗi trang ở Marvel và Image năm 2004, và $10 hoặc $15 ở các công ty nhỏ hơn. Publishers Weekly đưa tin mức đề nghị chèn chữ manga chỉ $1 đến $1,15 mỗi trang năm 2023. Hướng dẫn dịch giả manga được trả bao nhiêu liệt kê mọi mức giá chúng tôi kiểm tra được.

Bublate làm lượt đầu tiên của cả ba việc từ $3 mỗi chương webtoon (tối đa 20 phân đoạn), tối đa $0,60 mỗi trang manga. Tài khoản mới nhận 30 tín dụng miễn phí, đủ cho 3 chương webtoon hoặc 15 trang manga. Bublate clean trang và typeset từng bong bóng bằng phông chèn chữ vừa khít. Bublate cũng vẽ lại từ tượng thanh bằng ngôn ngữ đích. Sau đó người chèn chữ hoặc dịch giả kiểm tra từng trang trong trình chỉnh sửa và quyết định cuối cùng.

Câu hỏi thường gặp

Chèn chữ trong truyện tranh là gì?

Chèn chữ là toàn bộ phần chữ trên trang truyện: lời thoại, bong bóng, ô lời dẫn, từ tượng thanh và tiêu đề. Người chèn chữ chọn phông, cỡ chữ và hình bong bóng, và sắp thứ tự đọc để chữ dẫn mắt qua từng khung tranh.

SFX trong manga là gì?

SFX là từ tượng thanh: những từ vẽ vào tranh cho một âm thanh, một chuyển động hay một cảm giác. Trong tiếng Nhật chúng gồm giongo, giseigo và gitaigo, và nhiều từ diễn tả thứ không có tiếng, như shīnto (lặng im). Họa sĩ vẽ chúng như một phần của tranh.

Typeset là gì?

Trong truyện tranh, typeset là đặt chữ đã dịch vào bong bóng của một trang có sẵn, với phông, cỡ chữ và cách ngắt dòng phù hợp. Nhóm dịch scanlation và dịch giả manga dùng từ này. Tác giả và nhà xuất bản phương Tây gọi cùng nghề này là lettering.

Edit truyện tranh và chèn chữ có giống nhau không?

Gần giống. Nhóm dịch Việt Nam gọi chung clean và typeset là edit. Quy tắc nghề thì như nhau: phông, cỡ chữ, hình dòng chữ và ngữ pháp truyện tranh. Chèn chữ là việc rộng hơn, gồm cả vẽ bong bóng và chữ trang trí trên truyện gốc. Typeset thường làm bên trong những bong bóng có sẵn trên trang dịch.

Ai chèn chữ cho manga ở Nhật Bản?

Lời thoại manga Nhật được sắp chữ in, ban đầu bằng chữ chì rồi sau đó bằng sắp chữ quang học, nên họa sĩ không viết tay chữ trong bong bóng. Họa sĩ thường vẽ từ tượng thanh như một phần của tranh, đó là lý do chúng khó dịch.

Nguồn

  1. Wikipedia, Letterer (người chèn chữ) · kiểm tra
  2. Wikipedia, Scanlation · kiểm tra
  3. Wikipedia, Từ mô phỏng âm thanh tiếng Nhật (Japanese sound symbolism) · kiểm tra
  4. Blambot, Ngữ pháp và truyền thống của truyện tranh · kiểm tra
  5. Shueisha Manga-Art, Bàn về in chữ rời, phần 3 · kiểm tra
  6. Nekyou Scanlation, Hướng dẫn typeset (2020) · kiểm tra
  7. Yen Press, FAQ (mức khởi điểm cho người làm tự do) · kiểm tra
  8. Balloon Tales (Comicraft), Chuyện kinh doanh truyện tranh (2004) · kiểm tra
  9. Publishers Weekly, Deb Aoki, Người làm tự do trong ngành manga đòi được trả công xứng đáng (ngày 26 tháng 4 năm 2023) · kiểm tra

Dùng thử Bublate miễn phí

Tiếp tục với Google

hoặc