Hướng dẫn
Typeset manga thế nào?

Để typeset manga, đặt chữ đã dịch vào từng bong bóng đã clean bằng một font chèn chữ truyện tranh, với cỡ gần bằng chữ gốc. Ngắt dòng bằng tay để khối chữ theo hình tròn của bong bóng, căn giữa, và tránh gạch nối. Cho tiếng hét, lời thì thầm, suy nghĩ và chữ bên lề kiểu riêng, rồi kiểm tra từng trang ở cỡ đọc.
Mục lục
- Typeset manga là gì?
- Nên dùng font nào để typeset manga?
- Chữ nên to bao nhiêu?
- Ngắt dòng trong bong bóng thế nào?
- Tạo kiểu cho tiếng hét, lời thì thầm và suy nghĩ thế nào?
- Đặt chữ tiếng Anh vào bong bóng cao của tiếng Nhật thế nào?
- Còn chữ ngoài bong bóng và từ tượng thanh thì sao?
- Typeset một trang manga từng bước thế nào?
- Những lỗi typeset thường gặp nhất là gì?
- Người typeset dùng công cụ gì?
- Typeset khác chèn chữ thế nào?
Hướng dẫn này nói về toàn bộ công việc: font, cỡ chữ, ngắt dòng, kiểu chữ, những bong bóng cao và dọc của trang tiếng Nhật, các lỗi thường gặp và công cụ. Cùng cách làm này áp dụng cho typeset manhwa và manhua. Typeset (dàn chữ) là một bước trong chuỗi: trang được clean trước, rồi typeset, rồi kiểm tra.
Typeset manga là gì?
Trong một nhóm scanlation hay nhóm dịch, người typeset nhận trang đã clean và kịch bản của dịch giả, rồi đặt từng dòng chữ vào bong bóng của nó. Bài Wikipedia về scanlation mô tả bước này là đặt chữ đã dịch vừa vào các ô thoại của trang đã clean và chọn font cho các hiệu ứng như nhấn mạnh.
Typeset khác clean (xóa chữ gốc), khác redraw (dựng lại phần tranh dưới chữ) và khác dịch. Ở nhóm nhỏ, một người làm nhiều việc. Nhóm dịch Việt Nam thường gọi chung clean và typeset là edit. Bảng dưới cho thấy ai làm gì.
| Bước | Ai làm | Kết quả |
|---|---|---|
| Raw | Người cung cấp raw | Bản scan hoặc file số của chương gốc |
| Dịch | Dịch giả | Một kịch bản, mỗi bong bóng một dòng, kèm ghi chú |
| Đọc soát | Người đọc soát | Kịch bản đã sửa |
| Clean và redraw | Người clean, người redraw | Trang đã xóa chữ gốc và dựng lại tranh |
| Typeset | Người typeset | Trang đã có chữ dịch |
| Kiểm tra chất lượng | Người kiểm tra chất lượng (QC) | Trang cuối, sẵn sàng phát hành |
Nên dùng font nào để typeset manga?
Dùng font chèn chữ truyện tranh cho lời thoại, không dùng font sách. Font chèn chữ mô phỏng chữ viết tay: nét đều, hình chữ mở, và chữ I có gạch ngang khi là đại từ. Phần lớn font lời thoại viết hoa toàn bộ. Chọn một font cho lời nói thường và giữ nó cho cả bộ truyện.
Các hướng dẫn typeset của fan hay nhắc đến font Comicraft. Hướng dẫn của Nekyou (chuyển thể từ Red Hawk Scanlations) đặt lời nói bằng CC Astro City, suy nghĩ bằng CC Jim Lee và tiếng hét trong bong bóng gai bằng Zud Juice. Comicraft nói font Wildwords của họ được dùng cho manga dịch. Các font này trả phí. Có lựa chọn miễn phí, và giấy phép là phần quan trọng:
- Font indie của Blambot. Anime Ace 2 và Anime Ace 3 giá $0 theo lựa chọn "Non-Profit/Indie Comics use" của Blambot. Bản miễn phí áp dụng cho truyện tranh độc lập và nhà xuất bản nhỏ, kể cả khi có thu nhập. Truyện của nhà xuất bản lớn cần giấy phép trả phí (Blambot nêu tên Marvel, DC, Image, IDW, Dark Horse và các bên khác).
- Google Fonts. Comic Neue, Patrick Hand và Bangers dùng SIL Open Font License, nên được dùng cho mọi mục đích, kể cả thương mại.
- Comicraft. Giấy phép máy tính trả phí (Wildwords giá $139 cho tối đa 2 người dùng). Một font miễn phí (Hooky Solid) đi kèm khi mua hàng, đăng nhập tài khoản hoặc đăng ký bản tin.
Hướng dẫn font chèn chữ webtoon miễn phí của chúng tôi liệt kê thêm font theo từng kiểu, kèm điều khoản giấy phép chúng tôi đã kiểm tra tại từng nguồn.
Chữ nên to bao nhiêu?
Giữ chữ gần bằng cỡ chữ gốc. Hướng dẫn của Nekyou lấy cỡ gốc 13 hoặc 14 pt cho CC Astro City và khoảng 16 hoặc 17 pt cho Zud Juice, với tài liệu đặt ở 72 DPI, rồi chỉnh cho khớp chữ tiếng Nhật. Đừng phóng to chữ chỉ để lấp đầy một bong bóng lớn. Chỉ thu nhỏ khi bản dịch dài hơn bản gốc nhiều.
Giữ một cỡ cho lời nói thường trong cả chương. Độc giả nhận ra khi bong bóng 4 to hơn bong bóng 3 mà không có lý do. Chừa lề giữa chữ và viền bong bóng ở mọi phía.
Ngắt dòng trong bong bóng thế nào?
Ngắt dòng bằng tay, để khối chữ có hình của bong bóng. Bong bóng tròn và bầu dục cần hình hẹp ở trên, rộng ở giữa và hẹp ở dưới. Người typeset gọi đây là hình thoi. Hướng dẫn của Senbonzakura Kageyoshi lưu ý rằng không cần đúng hình thoi, chỉ cần một hình tròn đẹp, và đừng quá ám ảnh đến mức làm dòng trên hoặc dòng dưới quá hẹp.
- Căn giữa khối chữ. Căn giữa chữ và chừa khoảng trống bằng nhau ở trên và dưới, bên trái và bên phải.
- Tránh gạch nối. Chỉ ngắt từ bằng gạch nối khi không còn cách nào khác. Hướng dẫn của Senbonzakura nói không bao giờ ngắt một từ một âm tiết, và không chia một từ ra ba dòng.
- Ngắt kính ngữ sau gạch nối. Hướng dẫn của Nekyou đặt "Hayate-" ở một dòng và "kun" ở dòng sau, không bao giờ ngắt dòng trước gạch nối.
- Giữ cụm từ đi cùng nhau. Đừng kết thúc dòng bằng "a" hay "the". Đừng tách một cái tên.
- Theo bản raw với bong bóng tách đôi. Nếu bản gốc tách một bong bóng làm hai phần, hãy tách chữ ở cùng chỗ.
Tạo kiểu cho tiếng hét, lời thì thầm và suy nghĩ thế nào?
Chèn chữ truyện tranh có ngữ pháp riêng, và hướng dẫn ngữ pháp truyện tranh của Blambot trình bày nó cho tiếng Anh. Đây là các quy ước phần lớn độc giả mong đợi:
| Giọng | Bong bóng trong tranh | Kiểu typeset |
|---|---|---|
| Lời nói thường | Hình bầu dục trơn | Font lời thoại, cỡ thường, đậm nghiêng cho từ được nhấn |
| Tiếng hét | Bong bóng gai hoặc hình nổ | To hơn, đậm, hoặc một font hét đậm hơn |
| Thì thầm | Viền nét đứt | Chữ nhỏ hơn, chữ thường, hoặc chữ xám |
| Suy nghĩ | Đám mây với đuôi là các vòng tròn nhỏ | In nghiêng, hoặc một font suy nghĩ nhạt hơn |
| Lời kể | Khung | Font ô lời dẫn, thường in nghiêng hoặc chữ thường |
| Điện thoại, radio, TV | Đuôi răng cưa | Một font thứ hai, hoặc font lời thoại với độ đậm khác |
| Chữ bên lề trên tranh | Không có bong bóng | Nhỏ, có viền trắng để đọc được trên tranh |
Blambot ghi rằng chữ đậm thường gần như không bao giờ dùng trong lời thoại truyện tranh. Từ được nhấn dùng đậm nghiêng. Dấu ba chấm gồm ba dấu chấm. Truyện tranh Mỹ dùng hai gạch nối cho lời nói bị ngắt.
Đặt chữ tiếng Anh vào bong bóng cao của tiếng Nhật thế nào?
Lời thoại tiếng Nhật chạy thành cột dọc, đọc từ trên xuống và từ phải sang trái. Vì vậy bong bóng tiếng Nhật thường cao và hẹp. Tiếng Anh chạy thành dòng ngang, và từ tiếng Anh dài không vừa một hình bầu dục hẹp.
- Dùng nhiều dòng ngắn hơn. Một hoặc hai từ mỗi dòng là bình thường trong bong bóng cao.
- Thu nhỏ chữ một chút trước khi dùng gạch nối.
- Nhờ dịch giả viết câu ngắn hơn khi chữ vẫn không vừa. Kịch bản tốt được viết cho khoảng trống có sẵn.
- Chỉ dùng chữ dọc khi hết cách. Hướng dẫn của Nekyou chỉ cho phép với một từ không thể ngắt, trong bong bóng rất hẹp.
- Đọc trang từ phải sang trái. Typeset các bong bóng theo thứ tự người Nhật đọc, để số dòng của dịch giả khớp.
Việc ngược lại, typeset sang tiếng Nhật, dùng chữ dọc. Dự án Manga-Art của Shueisha mô tả một giả thuyết phổ biến rằng chữ manga theo kiểu "Antigothic", với kanji ở kiểu gothic và hiragana ở kiểu Mincho, và ghi rằng các chuyên gia về chữ in cũng giải thích nguồn gốc của nó theo những cách khác.

Còn chữ ngoài bong bóng và từ tượng thanh thì sao?
Chữ bên lề nằm thẳng trên tranh. Làm theo bản raw: chữ đen viền trắng, hoặc chữ trắng viền đen, để đọc được trên tram và nét vẽ. Cả hướng dẫn của Nekyou và Senbonzakura đều gọi viền 3 px là thông thường. Chỉ xoay chữ bên lề dọc 90 độ khi khoảng trống bắt buộc.
Từ tượng thanh là một quyết định riêng. Nhóm có thể dịch bằng chữ nhỏ bên cạnh bản gốc, thay bằng từ tượng thanh tiếng Anh vẽ lại, hoặc để nguyên. Thay thế nghĩa là phần tranh dưới bản gốc phải được redraw trước. Xem dịch từ tượng thanh.
Typeset một trang manga từng bước thế nào?
- Mở trang đã clean ở độ phân giải làm việc. Giữ tranh đã clean ở một lớp riêng.
- Mở kịch bản và đánh số từng dòng theo bong bóng của nó.
- Thiết lập kiểu chữ cho lời nói, tiếng hét, thì thầm, suy nghĩ, lời kể và chữ bên lề.
- Vẽ một khung chữ trong mỗi bong bóng và dán dòng vào. Khung chữ cho bạn kiểm soát việc ngắt dòng.
- Ngắt dòng bằng tay thành hình tròn và căn giữa khối chữ.
- Khớp cỡ chữ với bản raw và giữ nguyên trong cả chương.
- Áp dụng nhấn mạnh theo kịch bản: đậm nghiêng cho từ nhấn, kiểu hét cho tiếng hét.
- Thêm chữ bên lề và chữ cho từ tượng thanh có viền trắng khi nằm trên tranh.
- Kiểm tra từng trang ở cỡ đọc trên điện thoại, không chỉ khi phóng to.
- Xuất file và gửi đi kiểm tra chất lượng.
Những lỗi typeset thường gặp nhất là gì?
- Chữ chạm viền. Chừa lề ở mọi phía.
- Cỡ chữ khác nhau trong cùng một cảnh với cùng loại lời nói.
- Chữ bị kéo giãn hoặc bóp dẹt. Hướng dẫn của Senbonzakura đặt giới hạn khoảng 10%. Nhiều hơn sẽ lộ trên trang.
- Hình đồng hồ cát (rộng ở trên và dưới, hẹp ở giữa) trong bong bóng tròn.
- Chữ đậm, nghiêng hay xám tùy tiện mà bản raw không yêu cầu.
- Thiếu dấu câu, hoặc bốn chấm trong dấu ba chấm.
- Uốn chữ từ tượng thanh quá mức, đến nỗi độc giả không đọc được.
- Chữ I có gạch ngang dùng bên trong từ. Nó chỉ dành cho đại từ "I" và từ viết tắt.
Người typeset dùng công cụ gì?
| Công cụ | Chi phí | Ghi chú |
|---|---|---|
| Adobe Photoshop | Thuê bao | Công cụ phổ biến nhất trong hướng dẫn của fan. Khung chữ, layer style cho viền, paragraph style. |
| Clip Studio Paint | Mua một lần hoặc thuê bao | Có sẵn công cụ bong bóng và đuôi bong bóng, chữ có thể nằm chung lớp với bong bóng. Công cụ bong bóng không có trong bản DEBUT. |
| GIMP, Krita | Miễn phí | Công cụ chữ và viền dùng được, ít tính năng typeset hơn. |
| Bublate | $3 cho một chương webtoon tối đa 20 phân đoạn, tối đa $0,60 mỗi trang manga, 30 tín dụng miễn phí | Clean trang, typeset mọi bong bóng bằng font chèn chữ vừa khít, vẽ lại từ tượng thanh. Bạn kiểm tra và sửa từng trang. |
Tính năng typeset của Bublate làm lượt đầu tiên: đặt từng dòng vừa hình bong bóng, chọn kiểu cho tiếng hét, thì thầm và suy nghĩ, và giữ tên riêng nhất quán bằng sổ tay bộ truyện. Sau đó người typeset quyết định cuối cùng trong trình chỉnh sửa trang. Với dịch giả nhận typeset cho khách, xem Bublate cho dịch giả và bảng giá.
Typeset khác chèn chữ thế nào?
Chèn chữ (lettering) là việc rộng hơn. Bài Wikipedia về người chèn chữ mô tả đó là vẽ phần chữ của truyện: bong bóng, ô lời dẫn, từ tượng thanh, và chữ trang trí như tiêu đề. Người chèn chữ cho một truyện mới thường đặt và vẽ bong bóng. Người typeset cho một truyện dịch làm việc bên trong những bong bóng đã có sẵn.
Nhóm scanlation và dịch giả manga nói "typeset". Tác giả và nhà xuất bản truyện tranh phương Tây nói "lettering". Quy tắc nghề (font, cỡ chữ, hình dòng, ngữ pháp) thì như nhau. Đọc chèn chữ (edit) truyện tranh là gì để biết đầy đủ các thuật ngữ.
Câu hỏi thường gặp
Typeset manga dùng font gì?
Phần lớn manga tiếng Anh dùng font chèn chữ truyện tranh viết hoa toàn bộ. Hướng dẫn của fan nêu tên font Comicraft như CC Astro City, và Comicraft nói Wildwords được dùng cho manga dịch (cả hai đều trả phí). Lựa chọn miễn phí là Anime Ace 2 và 3 của Blambot cho truyện indie, và Google Fonts như Comic Neue.
Chữ trong manga nên cỡ bao nhiêu?
Gần bằng cỡ chữ gốc. Một hướng dẫn của fan (Nekyou) bắt đầu từ 13 hoặc 14 pt cho CC Astro City trong tài liệu 72 DPI, rồi chỉnh cho khớp bản raw. Giữ một cỡ cho lời nói thường trong cả chương, để không bong bóng nào bị nổi bật.
Typeset có giống chèn chữ không?
Chúng dùng cùng quy tắc nghề: font, cỡ chữ, hình dòng và ngữ pháp truyện tranh. Chèn chữ là việc rộng hơn, gồm cả vẽ bong bóng và chữ trang trí trên truyện gốc. Typeset thường là đặt chữ đã dịch vào những bong bóng đã có sẵn.
Có thể typeset manga miễn phí không?
Có. GIMP và Krita miễn phí, và Google Fonts cùng font indie của Blambot không tốn tiền với phần lớn truyện indie. Bublate cũng cho 30 tín dụng miễn phí, không cần thẻ, đủ để typeset 15 trang, và sau đó bạn có thể sửa mọi bong bóng trong trình chỉnh sửa trang.
Có nên dùng chữ dọc khi typeset tiếng Anh không?
Gần như không bao giờ. Chữ tiếng Anh dọc khó đọc. Hãy dùng nhiều dòng ngắn hơn trong bong bóng cao. Hướng dẫn của Nekyou chỉ cho phép chữ dọc với một từ duy nhất không thể ngắt, trong một bong bóng rất hẹp.
Typeset một chương mất bao lâu?
Không có chuẩn công khai. Tùy số trang, số bong bóng và từ tượng thanh. Ước tính của chính chúng tôi với Bublate là khoảng 10 phút cho lượt đầu tiên của cả một chương, rồi một người kiểm tra lại.
Nguồn
- Nekyou Scanlation, Hướng dẫn typeset (2020) · kiểm tra
- Senbonzakura Kageyoshi, Nhập môn typeset (2009, lưu trữ trên Inside Scanlation) · kiểm tra
- Blambot, Ngữ pháp và truyền thống của truyện tranh · kiểm tra
- Blambot, Giấy phép · kiểm tra
- Blambot, Anime Ace 3 (lựa chọn giấy phép và giá) · kiểm tra
- Comicraft, Wildwords · kiểm tra
- Comicraft, Font miễn phí · kiểm tra
- Metadata Google Fonts, Comic Neue (OFL) · kiểm tra
- Wikipedia, Scanlation · kiểm tra
- Wikipedia, Letterer (người chèn chữ) · kiểm tra
- Shueisha Manga-Art, Bàn về in chữ rời, phần 3 · kiểm tra
- Hướng dẫn sử dụng Clip Studio Paint, Bong bóng thoại (Balloons) · kiểm tra