Hướng dẫn

Kính ngữ tiếng Nhật là gì, và chúng hoạt động thế nào trong manga?

Pepper shouts at a giant bird from her broom in the Japanese edition of Pepper&Carrot, and calls it 巨大ゴージャスゾンビカナリアさん with the honorific さん
Hình ảnh: Pepper&Carrot, episode 6: The Potion Contest, page 8 (Japanese edition) của David Revoy, Japanese translation by guruguru, CC BY 4.0, đã cắt

Kính ngữ tiếng Nhật là hậu tố và chức danh gắn sau tên để thể hiện tôn trọng, thân thiết hoặc thứ bậc. -san lịch sự và trung tính, -kun và -chan thân mật, -sama rất kính trọng, senpai là đàn anh, đàn chị, sensei là thầy cô hoặc bác sĩ. Không bao giờ dùng cho chính mình, hay cho gia đình và công ty mình khi nói với người ngoài.

Mục lục
  1. Có những kính ngữ tiếng Nhật nào?
  2. Kính ngữ ở Nhật Bản hoạt động thế nào?
  3. Khi nào dùng kính ngữ ở Nhật Bản?
  4. Vì sao kính ngữ quan trọng trong manga?
  5. Các bản manga chính thức xử lý kính ngữ thế nào?
  6. Nên giữ, dịch hay bỏ từng kính ngữ?
  7. Chuyện gì xảy ra khi nhân vật đổi kính ngữ?
  8. Viết kính ngữ tiếng Nhật trong tiếng Anh thế nào?
  9. Làm sao giữ kính ngữ nhất quán trong cả bộ truyện?
  10. Bublate xử lý kính ngữ tiếng Nhật thế nào?

Các bản manga phát hành chính thức không có một quy tắc chung cho kính ngữ. Nhà báo chuyên về manga Deb Aoki viết rằng quy tắc này "có thể khác nhau giữa các nhà xuất bản", và "thường do dịch giả và biên tập viên quyết định." Hướng dẫn này giải thích từng kính ngữ, cách hệ thống vận hành ở Nhật Bản, cách các ấn bản tiếng Anh thật đã xử lý, và cách quyết định cho bộ truyện của bạn. Với các từ tiếng Hàn, xem kính ngữ trong bản dịch manhwa.

Có những kính ngữ tiếng Nhật nào?

Kính ngữTiếng NhậtCách dùngGần nhất trong tiếng Anh
-sanさんLịch sự, dùng chung, giữa người ngang hàng ở mọi lứa tuổi. Không phân biệt giới tínhMr., Ms., hoặc chỉ gọi tên
-kun君Phần lớn do người trên gọi người dưới, và dùng cho bé trai, nam thanh niênChỉ gọi tên, giọng thân thiện
-chanちゃんTrìu mến: trẻ nhỏ, bạn thân, đôi khi phụ nữ trẻ. Không dùng với người lạMột biệt danh, "little"
-sama様Rất kính trọng: khách hàng, người có địa vị cao, người mình ngưỡng mộLord, Lady, Master, sir
senpai先輩Đàn anh, đàn chị ở trường, nơi làm việc hoặc câu lạc bộSenior, hoặc gọi tên với giọng kính trọng
kōhai後輩Đàn em (hiếm khi nói thẳng với người đó)Junior
sensei先生Thầy cô, bác sĩ, luật sư, chính trị gia, họa sĩ và những người có uy tín khácTeacher, Doctor, Master
-dono殿Kính trọng kiểu cổ, thấp hơn -sama. Hay gặp trong truyện cổ trangLord, sir
(không có)呼び捨て yobisuteGọi tên không kèm hậu tố. Cho thấy rất thân, hoặc suồng sãChỉ gọi tên

Các định nghĩa theo bài Wikipedia về kính ngữ tiếng Nhật. Bài viết cũng nêu vấn đề cốt lõi của người dịch: nghĩa của một hậu tố chỉ đến được tiếng Anh qua những từ khác, như tính từ hoặc chức danh.

Kính ngữ ở Nhật Bản hoạt động thế nào?

Kính ngữ đứng sau tên hoặc chức danh, và mô tả quan hệ giữa người nói và người được gọi. Wikipedia gọi kính ngữ là "không thiết yếu với ngữ pháp tiếng Nhật" nhưng là "một phần nền tảng trong ngôn ngữ học xã hội của nó." Bốn quy tắc bao quát phần lớn những gì độc giả manga gặp:

  • Không bao giờ dùng cho bản thân. Người nói không gắn kính ngữ vào tên mình. Ngoại lệ là có chủ ý: một nhân vật kiêu ngạo tự xưng ore-sama, hoặc một bé gái tự gọi tên mình kèm -chan để tỏ ra dễ thương.
  • Nơi làm việc, cấp bậc hơn tuổi tác. Trong công ty, người ta thường dùng chức danh thay cho hậu tố, như buchō (trưởng phòng) hoặc shachō (giám đốc). Wikipedia ghi rằng đàn ông lớn tuổi trong giới kinh doanh có thể gọi nhân viên nữ trẻ bằng -kun.
  • Thân thiết thì bỏ hậu tố. Bạn thân, vợ chồng và người nhỏ tuổi hơn trong gia đình thường gọi trống tên. Bạn cùng lớp cùng tuổi có thể gọi nhau bằng họ mà không kèm kính ngữ.
  • Nghĩa đang thay đổi. Một nghiên cứu năm 2012 được Wikipedia dẫn lại cho thấy kính ngữ đã chuyển từ thể hiện quyền lực sang thể hiện khoảng cách cá nhân.

Khi nào dùng kính ngữ ở Nhật Bản?

Bạn dùng kính ngữ cho người mình nói chuyện và cho người mình nhắc đến, trừ một ngoại lệ lớn: phía của chính mình. Lời nói tiếng Nhật chia người ta thành uchi (bên trong: gia đình bạn, công ty bạn) và soto (bên ngoài). Cục Văn hóa Nhật Bản đưa ra ví dụ cụ thể trong hướng dẫn kính ngữ chính thức (敬語の指針, 2007):

Tình huốngTrong nhóm của bạnVới người ngoài
Bố mẹ của bạnお父さん, お母さん (otōsan, okāsan)父, 母 (chichi, haha) khi nói trang trọng
Trưởng phòng của bạn, ông TanakaTanaka-buchōTanaka, hoặc "buchō no Tanaka" (Tanaka, trưởng phòng của chúng tôi), khi nói với khách hàng
Một đồng nghiệp là giáo viên, cô TanakaTanaka-sensei"Tanaka wa orimasen" (Tanaka không có ở đây), theo uchi và soto. Hướng dẫn ghi rằng phần lớn người ta vẫn nói Tanaka-sensei với phụ huynh

Vì vậy một nhân viên văn phòng trong manga có thể bỏ kính ngữ khỏi tên sếp mình khi nói điện thoại với khách. Đó là tiếng Nhật đúng, không phải thô lỗ, và bản dịch thêm "Mr." vào chỗ đó là hiểu sai cảnh truyện.

Vì sao kính ngữ quan trọng trong manga?

Kính ngữ là mã ngắn cho một mối quan hệ. Một cô gái gọi bạn cùng lớp là Tanaka-kun rồi chuyển sang chỉ gọi Kenta đã xích lại gần hơn. Một kẻ phản diện gắn -sama vào tên mình cho bạn biết hắn nhìn bản thân thế nào. Một học sinh nói senpai kèm trái tim trong bong bóng thoại là cả một thể loại.

Người chèn chữ Sabrina Heep, người đã chèn chữ các tập Naruto và ấn bản tiếng Anh của Nana và Chainsaw Man cho VIZ, nói rằng cô thích "những gì kính ngữ cho độc giả hiểu về các mối quan hệ", và kính ngữ ngày càng phổ biến hơn trong bản tiếng Anh (Yatta-Tachi, 2025).

Các bản manga chính thức xử lý kính ngữ thế nào?

Trong chuyên mục Manga Answerman năm 2018 cho Anime News Network, Deb Aoki đưa ra ví dụ thật từ mỗi phía:

Cách làmẤn bản (nhà xuất bản)Lý do
GiữHaikyu!! (VIZ Media)Bối cảnh trường học Nhật Bản. Quan hệ trong đội dẫn dắt câu chuyện
GiữSailor Moon (Kodansha Comics)Shojo, bối cảnh Nhật Bản, các mối quan hệ là trung tâm
BỏEmma và A Bride's Story (Yen Press)Bối cảnh nước Anh thời Victoria và Trung Á
BỏVinland Saga (Kodansha Comics)Bối cảnh châu Âu thời Viking
BỏChi's Sweet Home (Vertical)Bối cảnh Nhật Bản, nhưng viết cho độc giả nhỏ tuổi
Kết hợpI Am a Hero (Dark Horse)Giữ một số kính ngữ, bỏ một số, đôi khi chỉ cách nhau một trang

Nguyên tắc kinh nghiệm của Aoki: bỏ kính ngữ nếu truyện lấy bối cảnh ngoài Nhật Bản, và giữ khi truyện lấy bối cảnh ở Nhật Bản và các mối quan hệ, cùng sự thay đổi của chúng, là phần quan trọng của câu chuyện. Chi's Sweet Home là ngoại lệ bà nêu tên. Các ấn bản giữ kính ngữ có thể thêm một trang giải thích nghĩa của chúng.

Nên giữ, dịch hay bỏ từng kính ngữ?

Kính ngữGiữDịchBỏ
-san"Good morning, Tanaka-san.""Good morning, Mr. Tanaka.""Good morning, Tanaka."
-kun"Kenta-kun, wait!"(hiếm khi được dịch)"Kenta, wait!"
-chan"Yuki-chan is so cute.""Little Yuki is so cute.""Yuki is so cute."
-sama"Yes, Kaguya-sama.""Yes, Lady Kaguya.""Yes, ma'am."
senpai"Senpai, notice me!""Notice me, upperclassman!""Notice me, Ishida!"
sensei"Thank you, sensei.""Thank you, Doctor.""Thank you, Ms. Ito."

Khi nào nên giữ

Giữ kính ngữ khi truyện lấy bối cảnh ở Nhật Bản, khi các mối quan hệ dẫn dắt cốt truyện, và khi độc giả đã biết các từ này. Giữ chúng khi việc đổi cách xưng hô là một nhịp truyện, như lần đầu gọi trống tên hoặc bỗng nhiên chuyển sang -sama.

Khi nào nên dịch

-sama và sensei có từ tương ứng thật trong tiếng Anh: "Lady Kaguya", "Lord Sesshomaru", "Doctor", "Master". Hãy dịch khi chức danh tiếng Anh mang cùng mức tôn trọng và đọc tự nhiên.

Khi nào nên bỏ

Bỏ kính ngữ trong truyện lấy bối cảnh ngoài Nhật Bản, trong sách cho độc giả nhỏ tuổi, và với -san giữa người lớn không bao giờ đổi cách gọi nhau. Nếu bỏ, hãy giữ mối quan hệ bằng giọng điệu: lời nói trang trọng cho khoảng cách, biệt danh cho sự thân thiết.

Chuyện gì xảy ra khi nhân vật đổi kính ngữ?

Mỗi lần đổi là một nhịp truyện, và bản dịch phải thể hiện được. Ba trường hợp thường gặp:

  • Từ -san sang không hậu tố. Hai bạn cùng lớp chuyển từ Tanaka-san sang Kenta. Trong bản giữ kính ngữ, độc giả thấy ngay. Trong bản bỏ kính ngữ, hãy đổi giọng điệu: lần đầu cậu gọi tên riêng của cô, để một nhân vật khác phản ứng với điều đó.
  • Từ -kun sang -chan, hoặc ngược lại. Một thay đổi về tình cảm hoặc một câu đùa về địa vị. Nếu ấn bản bỏ kính ngữ, một biệt danh có thể gánh việc này.
  • Thêm -sama với ý mỉa mai. "Yes, Tanaka-sama" từ một đối thủ là lời xúc phạm. Không có hậu tố, hãy viết thành "Yes, your majesty" hoặc "Yes, sir" với giọng nhạt.

Đánh dấu mỗi lần đổi trong sổ tay bộ truyện kèm số chương, để người dịch sau giữ dạng mới.

Viết kính ngữ tiếng Nhật trong tiếng Anh thế nào?

Phần lớn ấn bản tiếng Anh giữ kính ngữ theo vài quy ước giống nhau, và bài Wikipedia cũng dùng các quy ước này:

  • Gạch nối và chữ thường cho hậu tố. Tanaka-san, Kenta-kun, Kaguya-sama. Không bao giờ viết Tanaka San hoặc Tanaka-San.
  • Hậu tố gắn vào cái tên nhân vật dùng. Nếu bạn cùng lớp gọi cậu là Tanaka, viết Tanaka-kun. Nếu cô gọi cậu là Kenta, viết Kenta-kun. Wikipedia ghi rằng hậu tố gắn vào tên đứng sau cùng.
  • Chức danh đứng riêng thành từ. Senpai và sensei có thể dùng không kèm tên. Chỉ viết hoa khi chúng thay cho tên trong lời gọi trực tiếp ("Thank you, Sensei"), và giữ lựa chọn đó cho cả bộ truyện.
  • Chọn một cách phiên âm. Senpai hay sempai, kōhai hay kohai không có dấu gạch ngang trên. Cả hai đều đúng. Trộn lẫn thì không.
  • Giải thích một lần. Một chú thích của người dịch ngắn hoặc một trang ở cuối sách giúp độc giả mới. Đừng lặp lại trên mọi trang.

Trên trang đã chèn chữ, một cái tên dài cộng hậu tố có thể khó vừa bong bóng thoại hẹp. Ngắt dòng sau gạch nối, không bao giờ trước nó. Xem cách typeset manga để biết cách ngắt dòng.

Làm sao giữ kính ngữ nhất quán trong cả bộ truyện?

Ghi quy tắc vào bảng quy chuẩn trình bày trước chương 1. Rồi ghi lại từng cặp nhân vật trong sổ tay bộ truyện: ai gọi ai là gì, và chương nào thì thay đổi. Hướng dẫn giữ giọng nhân vật nhất quán của chúng tôi có bảng mẫu.

  • Một thứ tự tên. Họ trước (Tanaka Kenta) hoặc tên trước (Kenta Tanaka), trên mọi trang.
  • Một bảng ai gọi ai là gì, kèm chương mà mỗi dạng thay đổi.
  • Một quy tắc cho mỗi bộ truyện, được ghi ra, để người dịch thứ hai không làm ngược lại lựa chọn của người thứ nhất.

Bublate xử lý kính ngữ tiếng Nhật thế nào?

Bublate viết sổ tay bộ truyện trước khi dịch, và sổ tay ghi lại từ xưng hô của từng nhân vật. Bạn chọn quy tắc cho từng bộ: giữ kính ngữ, hoặc dịch sang tiếng Anh. Mọi chương đều theo sổ tay, và một chỗ sửa trong trình chỉnh sửa trang được áp dụng cho các chương sau.

Bublate làm lượt đầu tiên, từ $3 mỗi chương webtoon, tối đa $0,60 mỗi trang manga, kèm 30 tín dụng miễn phí (bảng giá). Dịch giả hoặc biên tập viên là người quyết định cuối cùng. Xem dịch manga và Bublate cho dịch giả.

Câu hỏi thường gặp

-san trong manga nghĩa là gì?

-san là kính ngữ lịch sự, dùng chung, giữa người ngang hàng ở mọi lứa tuổi và mọi giới tính. Đây là từ gần nhất với Mr. hoặc Ms. trong tiếng Anh. Nhiều bản dịch bỏ luôn, vì chỉ gọi tên đọc tự nhiên hơn trong lời thoại tiếng Anh.

-kun và -chan khác nhau thế nào?

-kun phần lớn do người trên gọi người dưới, dùng cho bé trai và nam thanh niên, và ở nơi làm việc đàn ông lớn tuổi có thể dùng cho cả phụ nữ trẻ. -chan cho thấy người nói thấy người kia đáng yêu: trẻ nhỏ, bạn thân, đôi khi phụ nữ trẻ. Dùng -chan với người lạ sẽ nghe kỳ.

Khi nào không nên dùng kính ngữ tiếng Nhật?

Không bao giờ dùng cho chính mình. Đừng dùng cho gia đình hoặc công ty của mình khi nói với người ngoài: nói "chichi" khi nhắc đến bố, và "Tanaka" khi nhắc đến sếp mình với khách hàng. Bạn thân và vợ chồng cũng gọi trống tên.

VIZ Media có giữ kính ngữ không?

Tùy bộ truyện. Deb Aoki nêu Haikyu!! của VIZ là ấn bản giữ kính ngữ, vì câu chuyện lấy bối cảnh trường học Nhật Bản và các mối quan hệ là quan trọng. Quy tắc khác nhau theo nhà xuất bản và theo tựa truyện, nên hãy kiểm tra từng bộ.

Có nên dịch senpai không?

Phần lớn độc giả manga học đường biết senpai, nên giữ nguyên là chuyện thường gặp. Nếu dịch, "upperclassman" hoặc tên người đó đều được, nhưng bạn mất đi sự ấm áp và thứ bậc mà từ này mang theo. Chọn một cách và giữ cho cả bộ truyện.

Vì sao một số manga bỏ kính ngữ?

Vì câu chuyện lấy bối cảnh ngoài Nhật Bản, sách dành cho độc giả nhỏ tuổi, hoặc biên tập viên muốn lời thoại đọc như tiếng Anh tự nhiên. Nguyên tắc kinh nghiệm của Deb Aoki là bỏ kính ngữ với truyện lấy bối cảnh ngoài Nhật Bản, như Vinland Saga và Emma.

Nguồn

  1. Deb Aoki, Manga Answerman: vì sao chỉ một số manga dùng kính ngữ?, Anime News Network (2018) · kiểm tra
  2. Cục Văn hóa Nhật Bản, 敬語の指針 (hướng dẫn kính ngữ, 2007) · kiểm tra
  3. Wikipedia, Kính ngữ tiếng Nhật (Japanese honorifics) · kiểm tra
  4. Yatta-Tachi, The Manga Letters: phỏng vấn Sabrina Heep (cập nhật tháng 4 năm 2025) · kiểm tra

Dùng thử Bublate miễn phí

Tiếp tục với Google

hoặc