คู่มือ

คำเรียกขานญี่ปุ่นมีอะไรบ้าง และใช้ในมังงะอย่างไร

Pepper shouts at a giant bird from her broom in the Japanese edition of Pepper&Carrot, and calls it 巨大ゴージャスゾンビカナリアさん with the honorific さん
ภาพ: Pepper&Carrot, episode 6: The Potion Contest, page 8 (Japanese edition) โดย David Revoy, Japanese translation by guruguru, CC BY 4.0, ครอปภาพ

คำเรียกขานญี่ปุ่นคือคำต่อท้ายชื่อหรือคำเรียกตำแหน่งที่แสดงความเคารพ ความสนิท หรือลำดับชั้น -ซัง สุภาพและเป็นกลาง -คุง กับ -จัง ใช้กับคนที่สนิท -ซามะ แสดงความเคารพสูง เซ็นไปคือรุ่นพี่ เซนเซคือครูหรือหมอ ห้ามใช้กับตัวเอง และห้ามใช้กับคนในครอบครัวหรือบริษัทของตัวเองเมื่อพูดกับคนนอก

สารบัญ
  1. คำเรียกขานญี่ปุ่นมีอะไรบ้าง
  2. คำเรียกขานในญี่ปุ่นทำงานอย่างไร
  3. ใช้คำเรียกขานในญี่ปุ่นเมื่อไร
  4. ทำไมคำเรียกขานจึงสำคัญในมังงะ
  5. มังงะฉบับลิขสิทธิ์จัดการคำเรียกขานอย่างไร
  6. ควรเก็บ แปล หรือตัดคำเรียกขานแต่ละคำ
  7. จะทำอย่างไรเมื่อตัวละครเปลี่ยนคำเรียกขาน
  8. เขียนคำเรียกขานญี่ปุ่นในภาษาอังกฤษอย่างไร
  9. จะใช้คำเรียกขานให้ตรงกันทั้งเรื่องได้อย่างไร
  10. Bublate จัดการคำเรียกขานญี่ปุ่นอย่างไร

มังงะฉบับลิขสิทธิ์ไม่มีกฎเดียวเรื่องคำเรียกขาน Deb Aoki นักข่าวสายมังงะเขียนว่าหลักการนี้ "อาจต่างกันไปในแต่ละสำนักพิมพ์" และ "โดยทั่วไปปล่อยให้ผู้แปลและบรรณาธิการตัดสินใจ" คู่มือนี้อธิบายคำเรียกขานแต่ละคำ ระบบนี้ทำงานอย่างไรในญี่ปุ่น ฉบับภาษาอังกฤษจริงจัดการอย่างไร และคุณควรตัดสินใจอย่างไรกับเรื่องของคุณเอง ส่วนคำภาษาเกาหลี ดูที่คำเรียกขานในงานแปลมังฮวา

คำเรียกขานญี่ปุ่นมีอะไรบ้าง

คำเรียกขานภาษาญี่ปุ่นการใช้คำภาษาอังกฤษที่ใกล้ที่สุด
-ซัง (-san)さんสุภาพ ใช้ได้ทั่วไป ระหว่างคนที่เท่ากันทุกวัย ใช้ได้ทุกเพศMr., Ms. หรือชื่อเปล่าๆ
-คุง (-kun)君ส่วนใหญ่ผู้ใหญ่กว่าใช้กับผู้น้อย และใช้กับเด็กผู้ชายและชายหนุ่มชื่อเปล่าๆ ด้วยน้ำเสียงเป็นกันเอง
-จัง (-chan)ちゃんความเอ็นดู ใช้กับเด็กเล็ก เพื่อนสนิท บางครั้งกับหญิงสาว ไม่ใช้กับคนแปลกหน้าชื่อเล่น หรือ "little"
-ซามะ (-sama)様ความเคารพสูง ใช้กับลูกค้า คนที่มีตำแหน่งสูง และคนที่ชื่นชมLord, Lady, Master, sir
เซ็นไป (senpai)先輩รุ่นพี่ที่โรงเรียน ที่ทำงาน หรือในชมรมSenior หรือชื่อด้วยน้ำเสียงเคารพ
โคไฮ (kōhai)後輩รุ่นน้อง (ไม่ค่อยใช้เรียกต่อหน้า)Junior
เซนเซ (sensei)先生ครู หมอ ทนาย นักการเมือง ศิลปิน และผู้มีอำนาจอื่นๆTeacher, Doctor, Master
-โดโนะ (-dono)殿ความเคารพแบบโบราณ ต่ำกว่า -ซามะ พบบ่อยในเรื่องย้อนยุคLord, sir
(ไม่มี)呼び捨て โยบิซุเตะชื่อที่ไม่มีคำต่อท้าย แสดงความสนิทมาก หรือความไม่เป็นทางการชื่อเปล่าๆ

ความหมายในตารางอ้างอิงบทความ Wikipedia เรื่องคำเรียกขานญี่ปุ่น บทความนี้ยังชี้ปัญหาหลักของผู้แปลด้วย ความหมายของคำต่อท้ายส่งไปถึงภาษาอังกฤษได้ผ่านคำอื่นเท่านั้น เช่น คำคุณศัพท์หรือตำแหน่ง

คำเรียกขานในญี่ปุ่นทำงานอย่างไร

คำเรียกขานวางไว้หลังชื่อหรือตำแหน่ง และบอกความสัมพันธ์ระหว่างผู้พูดกับคนที่ถูกเรียก Wikipedia บอกว่าคำเรียกขาน "ไม่จำเป็นต่อไวยากรณ์ญี่ปุ่น" แต่เป็น "ส่วนพื้นฐานของภาษาศาสตร์สังคมของภาษานี้" กฎสี่ข้อนี้ครอบคลุมเกือบทุกอย่างที่คนอ่านมังงะจะเจอ

  • ห้ามใช้กับตัวเอง ผู้พูดไม่เติมคำเรียกขานต่อชื่อตัวเอง ข้อยกเว้นเป็นการตั้งใจ เช่น ตัวละครหยิ่งที่เรียกตัวเองว่า โอเระซามะ หรือเด็กผู้หญิงที่เรียกชื่อตัวเองต่อ -จัง ให้ฟังดูน่ารัก
  • ที่ทำงาน ตำแหน่งสำคัญกว่าอายุ ในบริษัท คนมักใช้ชื่อตำแหน่งแทนคำต่อท้าย เช่น บุโจ (หัวหน้าแผนก) หรือ ชาโจ (ประธานบริษัท) Wikipedia ระบุว่าผู้ชายตำแหน่งสูงในวงการธุรกิจอาจเรียกพนักงานหญิงอายุน้อยว่า -คุง
  • ความสนิทตัดคำต่อท้ายออก เพื่อนสนิท คู่สมรส และคนในครอบครัวที่อายุน้อยกว่ามักเรียกชื่อเปล่าๆ เพื่อนร่วมชั้นวัยเดียวกันอาจเรียกนามสกุลโดยไม่มีคำเรียกขาน
  • ความหมายกำลังเปลี่ยน งานวิจัยปี 2012 ที่ Wikipedia อ้างถึงพบว่าคำเรียกขานเปลี่ยนจากการแสดงอำนาจไปเป็นการแสดงระยะห่างส่วนตัว

ใช้คำเรียกขานในญี่ปุ่นเมื่อไร

ใช้กับคนที่คุณพูดด้วยและคนที่คุณพูดถึง โดยมีข้อยกเว้นใหญ่ข้อเดียว คือฝั่งของคุณเอง ภาษาญี่ปุ่นแบ่งคนเป็น อุจิ (คนใน คือครอบครัวและบริษัทของคุณ) และ โซโตะ (คนนอก) สำนักงานกิจการวัฒนธรรมญี่ปุ่นให้ตัวอย่างไว้ในแนวทางเคโงะฉบับทางการ (敬語の指針, 2007)

สถานการณ์ในกลุ่มของคุณเมื่อพูดกับคนนอก
พ่อแม่ของคุณお父さん, お母さん (โอโตซัง โอกาซัง)父, 母 (ชิจิ ฮาฮะ) ในการพูดแบบทางการ
หัวหน้าแผนกของคุณ ชื่อทานากะทานากะบุโจทานากะ หรือ "บุโจโนะทานากะ" (ทานากะ หัวหน้าแผนกของเรา) เมื่อพูดกับลูกค้า
เพื่อนร่วมงานที่เป็นครู ชื่อทานากะทานากะเซนเซ"ทานากะวะโอริมาเซ็น" (ทานากะไม่อยู่) ตามหลักอุจิและโซโตะ แนวทางนี้ระบุว่าคนส่วนใหญ่ยังพูด ทานากะเซนเซ กับผู้ปกครอง

เพราะเหตุนี้ พนักงานออฟฟิศในมังงะจึงอาจไม่ใส่คำเรียกขานต่อชื่อเจ้านายของตัวเองเมื่อคุยโทรศัพท์กับลูกค้า นี่คือภาษาญี่ปุ่นที่ถูกต้อง ไม่ใช่ความไม่สุภาพ และงานแปลที่เติม "Mr." ลงไปตรงนั้นทำให้ฉากผิดความหมาย

ทำไมคำเรียกขานจึงสำคัญในมังงะ

คำเรียกขานเป็นรหัสสั้นๆ ของความสัมพันธ์ เด็กผู้หญิงที่เรียกเพื่อนร่วมชั้นว่า ทานากะคุง แล้วเปลี่ยนมาเรียกว่า เค็นตะ เฉยๆ แปลว่าเธอสนิทกับเขามากขึ้น ตัวร้ายที่เติม -ซามะ ต่อชื่อตัวเองบอกให้รู้ว่าเขามองตัวเองอย่างไร นักเรียนที่พูดว่า เซ็นไป พร้อมรูปหัวใจในช่องคำพูด คือทั้งแนวเรื่องหนึ่งแนว

Sabrina Heep คนลงตัวอักษร (letterer) ที่ลงตัวอักษรให้ Naruto หลายเล่ม และฉบับภาษาอังกฤษของ Nana และ Chainsaw Man ให้ VIZ บอกว่าเธอชอบ "การที่คำเรียกขานช่วยให้ผู้อ่านเข้าใจความสัมพันธ์" และคำเรียกขานกำลังพบมากขึ้นในฉบับภาษาอังกฤษ (Yatta-Tachi, 2025)

มังงะฉบับลิขสิทธิ์จัดการคำเรียกขานอย่างไร

ในคอลัมน์ Manga Answerman ของ Anime News Network ปี 2018 Deb Aoki ยกตัวอย่างจริงจากแต่ละฝั่ง

แนวทางฉบับ (สำนักพิมพ์)เหตุผล
เก็บไว้Haikyu!! (VIZ Media)เรื่องเกิดในโรงเรียนญี่ปุ่น ความสัมพันธ์ในทีมขับเคลื่อนเรื่อง
เก็บไว้Sailor Moon (Kodansha Comics)โชโจ เรื่องเกิดในญี่ปุ่น และมีความสัมพันธ์เป็นแกนกลาง
ตัดทิ้งEmma และ A Bride's Story (Yen Press)เรื่องเกิดในอังกฤษยุควิกตอเรียและเอเชียกลาง
ตัดทิ้งVinland Saga (Kodansha Comics)เรื่องเกิดในยุโรปยุคไวกิ้ง
ตัดทิ้งChi's Sweet Home (Vertical)เรื่องเกิดในญี่ปุ่น แต่เขียนสำหรับผู้อ่านเด็ก
ผสมI Am a Hero (Dark Horse)เก็บบางคำ ตัดบางคำ บางครั้งห่างกันแค่หน้าเดียว

หลักง่ายๆ ของ Aoki คือ ตัดคำเรียกขานทิ้งถ้าเรื่องเกิดนอกญี่ปุ่น และเก็บไว้เมื่อเรื่องเกิดในญี่ปุ่นและความสัมพันธ์ รวมถึงการเปลี่ยนแปลงของความสัมพันธ์ เป็นส่วนสำคัญของเรื่อง Chi's Sweet Home คือข้อยกเว้นที่เธอยกมา ฉบับที่เก็บคำเรียกขานไว้อาจเพิ่มหน้าอธิบายความหมายของแต่ละคำ

ควรเก็บ แปล หรือตัดคำเรียกขานแต่ละคำ

คำเรียกขานเก็บไว้แปลตัดทิ้ง
-ซัง"Good morning, Tanaka-san.""Good morning, Mr. Tanaka.""Good morning, Tanaka."
-คุง"Kenta-kun, wait!"(ไม่ค่อยแปล)"Kenta, wait!"
-จัง"Yuki-chan is so cute.""Little Yuki is so cute.""Yuki is so cute."
-ซามะ"Yes, Kaguya-sama.""Yes, Lady Kaguya.""Yes, ma'am."
เซ็นไป"Senpai, notice me!""Notice me, upperclassman!""Notice me, Ishida!"
เซนเซ"Thank you, sensei.""Thank you, Doctor.""Thank you, Ms. Ito."

เมื่อไรควรเก็บไว้

เก็บคำเรียกขานไว้เมื่อเรื่องเกิดในญี่ปุ่น เมื่อความสัมพันธ์ขับเคลื่อนพล็อต และเมื่อผู้อ่านรู้จักคำเหล่านี้อยู่แล้ว เก็บไว้เมื่อการเปลี่ยนคำเรียกเป็นจุดสำคัญของเรื่อง เช่น การเรียกชื่อเปล่าๆ ครั้งแรก หรือการเปลี่ยนมาใช้ -ซามะ กะทันหัน

เมื่อไรควรแปล

-ซามะ และ เซนเซ มีคำภาษาอังกฤษที่ตรงกันจริง เช่น "Lady Kaguya" "Lord Sesshomaru" "Doctor" "Master" แปลเมื่อตำแหน่งภาษาอังกฤษให้ความเคารพเท่ากันและอ่านเป็นธรรมชาติ

เมื่อไรควรตัดทิ้ง

ตัดคำเรียกขานทิ้งในเรื่องที่เกิดนอกญี่ปุ่น ในหนังสือสำหรับผู้อ่านเด็ก และตัด -ซัง ระหว่างผู้ใหญ่ที่ไม่เคยเปลี่ยนวิธีเรียกกันเลย ถ้าตัดทิ้ง ให้ถ่ายทอดความสัมพันธ์ผ่านน้ำเสียงแทน ใช้ภาษาทางการเมื่อห่างเหิน และใช้ชื่อเล่นเมื่อสนิท

จะทำอย่างไรเมื่อตัวละครเปลี่ยนคำเรียกขาน

การเปลี่ยนคำเรียกคือจุดสำคัญของเรื่อง และงานแปลต้องแสดงให้เห็น กรณีที่พบบ่อยมีสามแบบ

  • จาก -ซัง เป็นไม่มีคำต่อท้าย เพื่อนร่วมชั้นสองคนเปลี่ยนจาก ทานากะซัง เป็น เค็นตะ ในฉบับที่เก็บคำเรียกขาน ผู้อ่านเห็นได้ทันที ในฉบับที่ตัดทิ้ง ให้เปลี่ยนน้ำเสียงแทน ครั้งแรกที่เขาเรียกชื่อต้นของเธอ ให้ตัวละครอื่นมีปฏิกิริยากับเรื่องนี้
  • จาก -คุง เป็น -จัง หรือกลับกัน คือการเปลี่ยนความรู้สึก หรือมุกเรื่องสถานะ ถ้าฉบับนั้นตัดคำเรียกขาน ชื่อเล่นช่วยถ่ายทอดได้
  • เติม -ซามะ แบบประชด "Yes, Tanaka-sama" จากคู่แข่งคือการดูถูก ถ้าไม่มีคำต่อท้าย ให้เขียนเป็น "Yes, your majesty" หรือ "Yes, sir" ด้วยน้ำเสียงเรียบๆ

บันทึกการเปลี่ยนแต่ละครั้งไว้ในไบเบิลของเรื่องพร้อมเลขตอน ผู้แปลคนถัดไปจะได้ใช้รูปใหม่ต่อ

เขียนคำเรียกขานญี่ปุ่นในภาษาอังกฤษอย่างไร

ฉบับภาษาอังกฤษส่วนใหญ่ที่เก็บคำเรียกขานไว้ใช้ธรรมเนียมไม่กี่ข้อเหมือนกัน และบทความ Wikipedia ก็ใช้แบบเดียวกัน

  • คำต่อท้ายใช้ขีดและตัวพิมพ์เล็ก Tanaka-san, Kenta-kun, Kaguya-sama ไม่ใช่ Tanaka San หรือ Tanaka-San
  • คำต่อท้ายไปอยู่กับชื่อที่ตัวละครใช้เรียก ถ้าเพื่อนร่วมชั้นเรียกเขาว่า Tanaka ให้เขียน Tanaka-kun ถ้าเธอเรียกเขาว่า Kenta ให้เขียน Kenta-kun Wikipedia ระบุว่าคำต่อท้ายจะติดกับชื่อที่อยู่ท้ายสุด
  • ตำแหน่งใช้เป็นคำเดี่ยวได้ Senpai และ sensei ใช้ได้โดยไม่มีชื่อ ใช้ตัวพิมพ์ใหญ่เฉพาะเมื่อใช้แทนชื่อในการเรียกตรงๆ ("Thank you, Sensei") แล้วใช้แบบนั้นตลอดทั้งเรื่อง
  • เลือกการถอดอักษรโรมันแบบเดียว senpai หรือ sempai, kōhai หรือ kohai ที่ไม่มีขีดบน ถูกทั้งคู่ แต่ห้ามปนกัน
  • อธิบายครั้งเดียว โน้ตผู้แปลสั้นๆ หรือหน้าอธิบายท้ายเล่มช่วยผู้อ่านใหม่ได้ ไม่ต้องใส่ซ้ำทุกหน้า

ในหน้าที่ลงตัวอักษรแล้ว ชื่อยาวที่มีคำต่อท้ายอาจใส่ในช่องคำพูดแคบๆ ได้ยาก ให้ตัดบรรทัดหลังขีด ไม่ใช่ก่อนขีด ดูการตัดบรรทัดได้ที่วิธีไทป์มังงะ

จะใช้คำเรียกขานให้ตรงกันทั้งเรื่องได้อย่างไร

เขียนหลักการลงในสไตล์ชีตก่อนเริ่มตอนที่ 1 แล้วบันทึกตัวละครทุกคู่ไว้ในไบเบิลของเรื่อง ว่าใครเรียกใครว่าอะไร และเปลี่ยนในตอนไหน คู่มือของเราเรื่องการทำให้น้ำเสียงตัวละครเหมือนเดิมทุกตอน มีแม่แบบให้ใช้

  • ลำดับชื่อแบบเดียว นามสกุลขึ้นก่อน (Tanaka Kenta) หรือชื่อต้นขึ้นก่อน (Kenta Tanaka) ให้เหมือนกันทุกหน้า
  • ตารางเดียวว่าใครเรียกใครว่าอะไร พร้อมเลขตอนที่แต่ละคำเรียกเปลี่ยน
  • หลักการเดียวต่อหนึ่งเรื่อง เขียนไว้เป็นลายลักษณ์อักษร ผู้แปลคนที่สองจะได้ไม่ไปแก้สิ่งที่คนแรกเลือกไว้

Bublate จัดการคำเรียกขานญี่ปุ่นอย่างไร

Bublate เขียนไบเบิลของเรื่องก่อนแปล และไบเบิลบันทึกคำเรียกของตัวละครแต่ละตัว คุณเลือกหลักการได้เป็นรายเรื่อง จะเก็บคำเรียกขานไว้ หรือแปลเป็นภาษาอังกฤษก็ได้ ทุกตอนแปลตามไบเบิล และการแก้ในเอดิเตอร์หน้าจะใช้ต่อในตอนถัดไป

Bublate ทำรอบแรกให้ ราคา $3 ต่อตอนเว็บตูน (10 เครดิต) มังงะไม่เกิน $0.60 ต่อหน้า และรับฟรี 30 เครดิต (ราคา) ผู้แปลหรือบรรณาธิการเป็นคนตัดสินขั้นสุดท้าย ดูเพิ่มที่การแปลมังงะ และBublate สำหรับนักแปล

คำถามที่พบบ่อย

-ซัง ในมังงะแปลว่าอะไร

-ซัง คือคำเรียกขานแบบสุภาพที่ใช้ได้ทั่วไป ใช้ระหว่างคนที่เท่ากันทุกวัยและทุกเพศ ใกล้เคียงที่สุดกับ Mr. หรือ Ms. ในภาษาอังกฤษ งานแปลจำนวนมากตัดคำนี้ทิ้งไปเลย เพราะชื่อเปล่าๆ อ่านเป็นธรรมชาติกว่าในบทพูดภาษาอังกฤษ

-คุง กับ -จัง ต่างกันอย่างไร

-คุง ส่วนใหญ่ผู้ใหญ่กว่าใช้กับผู้น้อย และใช้กับเด็กผู้ชายและชายหนุ่ม ที่ทำงาน ผู้ชายตำแหน่งสูงอาจใช้กับหญิงสาวด้วย -จัง แสดงว่าผู้พูดเอ็นดูคนนั้น ใช้กับเด็ก เพื่อนสนิท บางครั้งกับหญิงสาว การใช้ -จัง กับคนแปลกหน้าจะฟังดูแปลก

เมื่อไรไม่ควรใช้คำเรียกขานญี่ปุ่น

ห้ามใช้กับตัวเอง และห้ามใช้กับคนในครอบครัวหรือบริษัทของตัวเองเมื่อพูดกับคนนอก ให้พูดว่า "ชิจิ" เมื่อพูดถึงพ่อ และพูดว่า "ทานากะ" เมื่อพูดถึงเจ้านายของตัวเองกับลูกค้า เพื่อนสนิทและคู่สมรสก็เรียกชื่อเปล่าๆ

VIZ Media เก็บคำเรียกขานไว้ไหม

ขึ้นอยู่กับเรื่อง Deb Aoki ยก Haikyu!! ของ VIZ เป็นตัวอย่างฉบับที่เก็บไว้ เพราะเรื่องเกิดในโรงเรียนญี่ปุ่นและความสัมพันธ์มีความหมาย หลักการต่างกันไปตามสำนักพิมพ์และตามเรื่อง จึงต้องดูเป็นเรื่องๆ

ควรแปลคำว่า เซ็นไป ไหม

ผู้อ่านมังงะแนวโรงเรียนส่วนใหญ่รู้จักคำว่า senpai การเก็บไว้จึงพบบ่อย ถ้าจะแปล ใช้ "upperclassman" หรือชื่อของคนนั้นได้ แต่จะเสียความอบอุ่นและลำดับชั้นที่คำนี้มี เลือกแบบเดียวแล้วใช้ตลอดทั้งเรื่อง

ทำไมมังงะบางเรื่องจึงตัดคำเรียกขานทิ้ง

เพราะเรื่องเกิดนอกญี่ปุ่น เพราะหนังสือเขียนสำหรับผู้อ่านเด็ก หรือเพราะบรรณาธิการอยากให้บทพูดอ่านเป็นภาษาอังกฤษที่เป็นธรรมชาติ หลักง่ายๆ ของ Deb Aoki คือตัดทิ้งในเรื่องที่เกิดนอกญี่ปุ่น เช่น Vinland Saga และ Emma

แหล่งอ้างอิง

  1. Deb Aoki, Manga Answerman: ทำไมมังงะบางเรื่องเท่านั้นที่ใช้คำเรียกขาน, Anime News Network (2018) · ตรวจสอบเมื่อ
  2. สำนักงานกิจการวัฒนธรรมญี่ปุ่น, 敬語の指針 (แนวทางเคโงะ, 2007) · ตรวจสอบเมื่อ
  3. Wikipedia, คำเรียกขานภาษาญี่ปุ่น (Japanese honorifics) · ตรวจสอบเมื่อ
  4. Yatta-Tachi, The Manga Letters: สัมภาษณ์ Sabrina Heep (ปรับปรุงเมษายน 2025) · ตรวจสอบเมื่อ

ลองใช้ Bublate ฟรี

ดำเนินการต่อด้วย Google

หรือ