คู่มือ
คำเรียกขานญี่ปุ่นมีอะไรบ้าง และใช้ในมังงะอย่างไร

คำเรียกขานญี่ปุ่นคือคำต่อท้ายชื่อหรือคำเรียกตำแหน่งที่แสดงความเคารพ ความสนิท หรือลำดับชั้น -ซัง สุภาพและเป็นกลาง -คุง กับ -จัง ใช้กับคนที่สนิท -ซามะ แสดงความเคารพสูง เซ็นไปคือรุ่นพี่ เซนเซคือครูหรือหมอ ห้ามใช้กับตัวเอง และห้ามใช้กับคนในครอบครัวหรือบริษัทของตัวเองเมื่อพูดกับคนนอก
สารบัญ
- คำเรียกขานญี่ปุ่นมีอะไรบ้าง
- คำเรียกขานในญี่ปุ่นทำงานอย่างไร
- ใช้คำเรียกขานในญี่ปุ่นเมื่อไร
- ทำไมคำเรียกขานจึงสำคัญในมังงะ
- มังงะฉบับลิขสิทธิ์จัดการคำเรียกขานอย่างไร
- ควรเก็บ แปล หรือตัดคำเรียกขานแต่ละคำ
- จะทำอย่างไรเมื่อตัวละครเปลี่ยนคำเรียกขาน
- เขียนคำเรียกขานญี่ปุ่นในภาษาอังกฤษอย่างไร
- จะใช้คำเรียกขานให้ตรงกันทั้งเรื่องได้อย่างไร
- Bublate จัดการคำเรียกขานญี่ปุ่นอย่างไร
มังงะฉบับลิขสิทธิ์ไม่มีกฎเดียวเรื่องคำเรียกขาน Deb Aoki นักข่าวสายมังงะเขียนว่าหลักการนี้ "อาจต่างกันไปในแต่ละสำนักพิมพ์" และ "โดยทั่วไปปล่อยให้ผู้แปลและบรรณาธิการตัดสินใจ" คู่มือนี้อธิบายคำเรียกขานแต่ละคำ ระบบนี้ทำงานอย่างไรในญี่ปุ่น ฉบับภาษาอังกฤษจริงจัดการอย่างไร และคุณควรตัดสินใจอย่างไรกับเรื่องของคุณเอง ส่วนคำภาษาเกาหลี ดูที่คำเรียกขานในงานแปลมังฮวา
คำเรียกขานญี่ปุ่นมีอะไรบ้าง
| คำเรียกขาน | ภาษาญี่ปุ่น | การใช้ | คำภาษาอังกฤษที่ใกล้ที่สุด |
|---|---|---|---|
| -ซัง (-san) | さん | สุภาพ ใช้ได้ทั่วไป ระหว่างคนที่เท่ากันทุกวัย ใช้ได้ทุกเพศ | Mr., Ms. หรือชื่อเปล่าๆ |
| -คุง (-kun) | 君 | ส่วนใหญ่ผู้ใหญ่กว่าใช้กับผู้น้อย และใช้กับเด็กผู้ชายและชายหนุ่ม | ชื่อเปล่าๆ ด้วยน้ำเสียงเป็นกันเอง |
| -จัง (-chan) | ちゃん | ความเอ็นดู ใช้กับเด็กเล็ก เพื่อนสนิท บางครั้งกับหญิงสาว ไม่ใช้กับคนแปลกหน้า | ชื่อเล่น หรือ "little" |
| -ซามะ (-sama) | 様 | ความเคารพสูง ใช้กับลูกค้า คนที่มีตำแหน่งสูง และคนที่ชื่นชม | Lord, Lady, Master, sir |
| เซ็นไป (senpai) | 先輩 | รุ่นพี่ที่โรงเรียน ที่ทำงาน หรือในชมรม | Senior หรือชื่อด้วยน้ำเสียงเคารพ |
| โคไฮ (kōhai) | 後輩 | รุ่นน้อง (ไม่ค่อยใช้เรียกต่อหน้า) | Junior |
| เซนเซ (sensei) | 先生 | ครู หมอ ทนาย นักการเมือง ศิลปิน และผู้มีอำนาจอื่นๆ | Teacher, Doctor, Master |
| -โดโนะ (-dono) | 殿 | ความเคารพแบบโบราณ ต่ำกว่า -ซามะ พบบ่อยในเรื่องย้อนยุค | Lord, sir |
| (ไม่มี) | 呼び捨て โยบิซุเตะ | ชื่อที่ไม่มีคำต่อท้าย แสดงความสนิทมาก หรือความไม่เป็นทางการ | ชื่อเปล่าๆ |
ความหมายในตารางอ้างอิงบทความ Wikipedia เรื่องคำเรียกขานญี่ปุ่น บทความนี้ยังชี้ปัญหาหลักของผู้แปลด้วย ความหมายของคำต่อท้ายส่งไปถึงภาษาอังกฤษได้ผ่านคำอื่นเท่านั้น เช่น คำคุณศัพท์หรือตำแหน่ง
คำเรียกขานในญี่ปุ่นทำงานอย่างไร
คำเรียกขานวางไว้หลังชื่อหรือตำแหน่ง และบอกความสัมพันธ์ระหว่างผู้พูดกับคนที่ถูกเรียก Wikipedia บอกว่าคำเรียกขาน "ไม่จำเป็นต่อไวยากรณ์ญี่ปุ่น" แต่เป็น "ส่วนพื้นฐานของภาษาศาสตร์สังคมของภาษานี้" กฎสี่ข้อนี้ครอบคลุมเกือบทุกอย่างที่คนอ่านมังงะจะเจอ
- ห้ามใช้กับตัวเอง ผู้พูดไม่เติมคำเรียกขานต่อชื่อตัวเอง ข้อยกเว้นเป็นการตั้งใจ เช่น ตัวละครหยิ่งที่เรียกตัวเองว่า โอเระซามะ หรือเด็กผู้หญิงที่เรียกชื่อตัวเองต่อ -จัง ให้ฟังดูน่ารัก
- ที่ทำงาน ตำแหน่งสำคัญกว่าอายุ ในบริษัท คนมักใช้ชื่อตำแหน่งแทนคำต่อท้าย เช่น บุโจ (หัวหน้าแผนก) หรือ ชาโจ (ประธานบริษัท) Wikipedia ระบุว่าผู้ชายตำแหน่งสูงในวงการธุรกิจอาจเรียกพนักงานหญิงอายุน้อยว่า -คุง
- ความสนิทตัดคำต่อท้ายออก เพื่อนสนิท คู่สมรส และคนในครอบครัวที่อายุน้อยกว่ามักเรียกชื่อเปล่าๆ เพื่อนร่วมชั้นวัยเดียวกันอาจเรียกนามสกุลโดยไม่มีคำเรียกขาน
- ความหมายกำลังเปลี่ยน งานวิจัยปี 2012 ที่ Wikipedia อ้างถึงพบว่าคำเรียกขานเปลี่ยนจากการแสดงอำนาจไปเป็นการแสดงระยะห่างส่วนตัว
ใช้คำเรียกขานในญี่ปุ่นเมื่อไร
ใช้กับคนที่คุณพูดด้วยและคนที่คุณพูดถึง โดยมีข้อยกเว้นใหญ่ข้อเดียว คือฝั่งของคุณเอง ภาษาญี่ปุ่นแบ่งคนเป็น อุจิ (คนใน คือครอบครัวและบริษัทของคุณ) และ โซโตะ (คนนอก) สำนักงานกิจการวัฒนธรรมญี่ปุ่นให้ตัวอย่างไว้ในแนวทางเคโงะฉบับทางการ (敬語の指針, 2007)
| สถานการณ์ | ในกลุ่มของคุณ | เมื่อพูดกับคนนอก |
|---|---|---|
| พ่อแม่ของคุณ | お父さん, お母さん (โอโตซัง โอกาซัง) | 父, 母 (ชิจิ ฮาฮะ) ในการพูดแบบทางการ |
| หัวหน้าแผนกของคุณ ชื่อทานากะ | ทานากะบุโจ | ทานากะ หรือ "บุโจโนะทานากะ" (ทานากะ หัวหน้าแผนกของเรา) เมื่อพูดกับลูกค้า |
| เพื่อนร่วมงานที่เป็นครู ชื่อทานากะ | ทานากะเซนเซ | "ทานากะวะโอริมาเซ็น" (ทานากะไม่อยู่) ตามหลักอุจิและโซโตะ แนวทางนี้ระบุว่าคนส่วนใหญ่ยังพูด ทานากะเซนเซ กับผู้ปกครอง |
เพราะเหตุนี้ พนักงานออฟฟิศในมังงะจึงอาจไม่ใส่คำเรียกขานต่อชื่อเจ้านายของตัวเองเมื่อคุยโทรศัพท์กับลูกค้า นี่คือภาษาญี่ปุ่นที่ถูกต้อง ไม่ใช่ความไม่สุภาพ และงานแปลที่เติม "Mr." ลงไปตรงนั้นทำให้ฉากผิดความหมาย
ทำไมคำเรียกขานจึงสำคัญในมังงะ
คำเรียกขานเป็นรหัสสั้นๆ ของความสัมพันธ์ เด็กผู้หญิงที่เรียกเพื่อนร่วมชั้นว่า ทานากะคุง แล้วเปลี่ยนมาเรียกว่า เค็นตะ เฉยๆ แปลว่าเธอสนิทกับเขามากขึ้น ตัวร้ายที่เติม -ซามะ ต่อชื่อตัวเองบอกให้รู้ว่าเขามองตัวเองอย่างไร นักเรียนที่พูดว่า เซ็นไป พร้อมรูปหัวใจในช่องคำพูด คือทั้งแนวเรื่องหนึ่งแนว
Sabrina Heep คนลงตัวอักษร (letterer) ที่ลงตัวอักษรให้ Naruto หลายเล่ม และฉบับภาษาอังกฤษของ Nana และ Chainsaw Man ให้ VIZ บอกว่าเธอชอบ "การที่คำเรียกขานช่วยให้ผู้อ่านเข้าใจความสัมพันธ์" และคำเรียกขานกำลังพบมากขึ้นในฉบับภาษาอังกฤษ (Yatta-Tachi, 2025)
มังงะฉบับลิขสิทธิ์จัดการคำเรียกขานอย่างไร
ในคอลัมน์ Manga Answerman ของ Anime News Network ปี 2018 Deb Aoki ยกตัวอย่างจริงจากแต่ละฝั่ง
| แนวทาง | ฉบับ (สำนักพิมพ์) | เหตุผล |
|---|---|---|
| เก็บไว้ | Haikyu!! (VIZ Media) | เรื่องเกิดในโรงเรียนญี่ปุ่น ความสัมพันธ์ในทีมขับเคลื่อนเรื่อง |
| เก็บไว้ | Sailor Moon (Kodansha Comics) | โชโจ เรื่องเกิดในญี่ปุ่น และมีความสัมพันธ์เป็นแกนกลาง |
| ตัดทิ้ง | Emma และ A Bride's Story (Yen Press) | เรื่องเกิดในอังกฤษยุควิกตอเรียและเอเชียกลาง |
| ตัดทิ้ง | Vinland Saga (Kodansha Comics) | เรื่องเกิดในยุโรปยุคไวกิ้ง |
| ตัดทิ้ง | Chi's Sweet Home (Vertical) | เรื่องเกิดในญี่ปุ่น แต่เขียนสำหรับผู้อ่านเด็ก |
| ผสม | I Am a Hero (Dark Horse) | เก็บบางคำ ตัดบางคำ บางครั้งห่างกันแค่หน้าเดียว |
หลักง่ายๆ ของ Aoki คือ ตัดคำเรียกขานทิ้งถ้าเรื่องเกิดนอกญี่ปุ่น และเก็บไว้เมื่อเรื่องเกิดในญี่ปุ่นและความสัมพันธ์ รวมถึงการเปลี่ยนแปลงของความสัมพันธ์ เป็นส่วนสำคัญของเรื่อง Chi's Sweet Home คือข้อยกเว้นที่เธอยกมา ฉบับที่เก็บคำเรียกขานไว้อาจเพิ่มหน้าอธิบายความหมายของแต่ละคำ
ควรเก็บ แปล หรือตัดคำเรียกขานแต่ละคำ
| คำเรียกขาน | เก็บไว้ | แปล | ตัดทิ้ง |
|---|---|---|---|
| -ซัง | "Good morning, Tanaka-san." | "Good morning, Mr. Tanaka." | "Good morning, Tanaka." |
| -คุง | "Kenta-kun, wait!" | (ไม่ค่อยแปล) | "Kenta, wait!" |
| -จัง | "Yuki-chan is so cute." | "Little Yuki is so cute." | "Yuki is so cute." |
| -ซามะ | "Yes, Kaguya-sama." | "Yes, Lady Kaguya." | "Yes, ma'am." |
| เซ็นไป | "Senpai, notice me!" | "Notice me, upperclassman!" | "Notice me, Ishida!" |
| เซนเซ | "Thank you, sensei." | "Thank you, Doctor." | "Thank you, Ms. Ito." |
เมื่อไรควรเก็บไว้
เก็บคำเรียกขานไว้เมื่อเรื่องเกิดในญี่ปุ่น เมื่อความสัมพันธ์ขับเคลื่อนพล็อต และเมื่อผู้อ่านรู้จักคำเหล่านี้อยู่แล้ว เก็บไว้เมื่อการเปลี่ยนคำเรียกเป็นจุดสำคัญของเรื่อง เช่น การเรียกชื่อเปล่าๆ ครั้งแรก หรือการเปลี่ยนมาใช้ -ซามะ กะทันหัน
เมื่อไรควรแปล
-ซามะ และ เซนเซ มีคำภาษาอังกฤษที่ตรงกันจริง เช่น "Lady Kaguya" "Lord Sesshomaru" "Doctor" "Master" แปลเมื่อตำแหน่งภาษาอังกฤษให้ความเคารพเท่ากันและอ่านเป็นธรรมชาติ
เมื่อไรควรตัดทิ้ง
ตัดคำเรียกขานทิ้งในเรื่องที่เกิดนอกญี่ปุ่น ในหนังสือสำหรับผู้อ่านเด็ก และตัด -ซัง ระหว่างผู้ใหญ่ที่ไม่เคยเปลี่ยนวิธีเรียกกันเลย ถ้าตัดทิ้ง ให้ถ่ายทอดความสัมพันธ์ผ่านน้ำเสียงแทน ใช้ภาษาทางการเมื่อห่างเหิน และใช้ชื่อเล่นเมื่อสนิท
จะทำอย่างไรเมื่อตัวละครเปลี่ยนคำเรียกขาน
การเปลี่ยนคำเรียกคือจุดสำคัญของเรื่อง และงานแปลต้องแสดงให้เห็น กรณีที่พบบ่อยมีสามแบบ
- จาก -ซัง เป็นไม่มีคำต่อท้าย เพื่อนร่วมชั้นสองคนเปลี่ยนจาก ทานากะซัง เป็น เค็นตะ ในฉบับที่เก็บคำเรียกขาน ผู้อ่านเห็นได้ทันที ในฉบับที่ตัดทิ้ง ให้เปลี่ยนน้ำเสียงแทน ครั้งแรกที่เขาเรียกชื่อต้นของเธอ ให้ตัวละครอื่นมีปฏิกิริยากับเรื่องนี้
- จาก -คุง เป็น -จัง หรือกลับกัน คือการเปลี่ยนความรู้สึก หรือมุกเรื่องสถานะ ถ้าฉบับนั้นตัดคำเรียกขาน ชื่อเล่นช่วยถ่ายทอดได้
- เติม -ซามะ แบบประชด "Yes, Tanaka-sama" จากคู่แข่งคือการดูถูก ถ้าไม่มีคำต่อท้าย ให้เขียนเป็น "Yes, your majesty" หรือ "Yes, sir" ด้วยน้ำเสียงเรียบๆ
บันทึกการเปลี่ยนแต่ละครั้งไว้ในไบเบิลของเรื่องพร้อมเลขตอน ผู้แปลคนถัดไปจะได้ใช้รูปใหม่ต่อ
เขียนคำเรียกขานญี่ปุ่นในภาษาอังกฤษอย่างไร
ฉบับภาษาอังกฤษส่วนใหญ่ที่เก็บคำเรียกขานไว้ใช้ธรรมเนียมไม่กี่ข้อเหมือนกัน และบทความ Wikipedia ก็ใช้แบบเดียวกัน
- คำต่อท้ายใช้ขีดและตัวพิมพ์เล็ก Tanaka-san, Kenta-kun, Kaguya-sama ไม่ใช่ Tanaka San หรือ Tanaka-San
- คำต่อท้ายไปอยู่กับชื่อที่ตัวละครใช้เรียก ถ้าเพื่อนร่วมชั้นเรียกเขาว่า Tanaka ให้เขียน Tanaka-kun ถ้าเธอเรียกเขาว่า Kenta ให้เขียน Kenta-kun Wikipedia ระบุว่าคำต่อท้ายจะติดกับชื่อที่อยู่ท้ายสุด
- ตำแหน่งใช้เป็นคำเดี่ยวได้ Senpai และ sensei ใช้ได้โดยไม่มีชื่อ ใช้ตัวพิมพ์ใหญ่เฉพาะเมื่อใช้แทนชื่อในการเรียกตรงๆ ("Thank you, Sensei") แล้วใช้แบบนั้นตลอดทั้งเรื่อง
- เลือกการถอดอักษรโรมันแบบเดียว senpai หรือ sempai, kōhai หรือ kohai ที่ไม่มีขีดบน ถูกทั้งคู่ แต่ห้ามปนกัน
- อธิบายครั้งเดียว โน้ตผู้แปลสั้นๆ หรือหน้าอธิบายท้ายเล่มช่วยผู้อ่านใหม่ได้ ไม่ต้องใส่ซ้ำทุกหน้า
ในหน้าที่ลงตัวอักษรแล้ว ชื่อยาวที่มีคำต่อท้ายอาจใส่ในช่องคำพูดแคบๆ ได้ยาก ให้ตัดบรรทัดหลังขีด ไม่ใช่ก่อนขีด ดูการตัดบรรทัดได้ที่วิธีไทป์มังงะ
จะใช้คำเรียกขานให้ตรงกันทั้งเรื่องได้อย่างไร
เขียนหลักการลงในสไตล์ชีตก่อนเริ่มตอนที่ 1 แล้วบันทึกตัวละครทุกคู่ไว้ในไบเบิลของเรื่อง ว่าใครเรียกใครว่าอะไร และเปลี่ยนในตอนไหน คู่มือของเราเรื่องการทำให้น้ำเสียงตัวละครเหมือนเดิมทุกตอน มีแม่แบบให้ใช้
- ลำดับชื่อแบบเดียว นามสกุลขึ้นก่อน (Tanaka Kenta) หรือชื่อต้นขึ้นก่อน (Kenta Tanaka) ให้เหมือนกันทุกหน้า
- ตารางเดียวว่าใครเรียกใครว่าอะไร พร้อมเลขตอนที่แต่ละคำเรียกเปลี่ยน
- หลักการเดียวต่อหนึ่งเรื่อง เขียนไว้เป็นลายลักษณ์อักษร ผู้แปลคนที่สองจะได้ไม่ไปแก้สิ่งที่คนแรกเลือกไว้
Bublate จัดการคำเรียกขานญี่ปุ่นอย่างไร
Bublate เขียนไบเบิลของเรื่องก่อนแปล และไบเบิลบันทึกคำเรียกของตัวละครแต่ละตัว คุณเลือกหลักการได้เป็นรายเรื่อง จะเก็บคำเรียกขานไว้ หรือแปลเป็นภาษาอังกฤษก็ได้ ทุกตอนแปลตามไบเบิล และการแก้ในเอดิเตอร์หน้าจะใช้ต่อในตอนถัดไป
Bublate ทำรอบแรกให้ ราคา $3 ต่อตอนเว็บตูน (10 เครดิต) มังงะไม่เกิน $0.60 ต่อหน้า และรับฟรี 30 เครดิต (ราคา) ผู้แปลหรือบรรณาธิการเป็นคนตัดสินขั้นสุดท้าย ดูเพิ่มที่การแปลมังงะ และBublate สำหรับนักแปล
คำถามที่พบบ่อย
-ซัง ในมังงะแปลว่าอะไร
-ซัง คือคำเรียกขานแบบสุภาพที่ใช้ได้ทั่วไป ใช้ระหว่างคนที่เท่ากันทุกวัยและทุกเพศ ใกล้เคียงที่สุดกับ Mr. หรือ Ms. ในภาษาอังกฤษ งานแปลจำนวนมากตัดคำนี้ทิ้งไปเลย เพราะชื่อเปล่าๆ อ่านเป็นธรรมชาติกว่าในบทพูดภาษาอังกฤษ
-คุง กับ -จัง ต่างกันอย่างไร
-คุง ส่วนใหญ่ผู้ใหญ่กว่าใช้กับผู้น้อย และใช้กับเด็กผู้ชายและชายหนุ่ม ที่ทำงาน ผู้ชายตำแหน่งสูงอาจใช้กับหญิงสาวด้วย -จัง แสดงว่าผู้พูดเอ็นดูคนนั้น ใช้กับเด็ก เพื่อนสนิท บางครั้งกับหญิงสาว การใช้ -จัง กับคนแปลกหน้าจะฟังดูแปลก
เมื่อไรไม่ควรใช้คำเรียกขานญี่ปุ่น
ห้ามใช้กับตัวเอง และห้ามใช้กับคนในครอบครัวหรือบริษัทของตัวเองเมื่อพูดกับคนนอก ให้พูดว่า "ชิจิ" เมื่อพูดถึงพ่อ และพูดว่า "ทานากะ" เมื่อพูดถึงเจ้านายของตัวเองกับลูกค้า เพื่อนสนิทและคู่สมรสก็เรียกชื่อเปล่าๆ
VIZ Media เก็บคำเรียกขานไว้ไหม
ขึ้นอยู่กับเรื่อง Deb Aoki ยก Haikyu!! ของ VIZ เป็นตัวอย่างฉบับที่เก็บไว้ เพราะเรื่องเกิดในโรงเรียนญี่ปุ่นและความสัมพันธ์มีความหมาย หลักการต่างกันไปตามสำนักพิมพ์และตามเรื่อง จึงต้องดูเป็นเรื่องๆ
ควรแปลคำว่า เซ็นไป ไหม
ผู้อ่านมังงะแนวโรงเรียนส่วนใหญ่รู้จักคำว่า senpai การเก็บไว้จึงพบบ่อย ถ้าจะแปล ใช้ "upperclassman" หรือชื่อของคนนั้นได้ แต่จะเสียความอบอุ่นและลำดับชั้นที่คำนี้มี เลือกแบบเดียวแล้วใช้ตลอดทั้งเรื่อง
ทำไมมังงะบางเรื่องจึงตัดคำเรียกขานทิ้ง
เพราะเรื่องเกิดนอกญี่ปุ่น เพราะหนังสือเขียนสำหรับผู้อ่านเด็ก หรือเพราะบรรณาธิการอยากให้บทพูดอ่านเป็นภาษาอังกฤษที่เป็นธรรมชาติ หลักง่ายๆ ของ Deb Aoki คือตัดทิ้งในเรื่องที่เกิดนอกญี่ปุ่น เช่น Vinland Saga และ Emma
แหล่งอ้างอิง
- Deb Aoki, Manga Answerman: ทำไมมังงะบางเรื่องเท่านั้นที่ใช้คำเรียกขาน, Anime News Network (2018) · ตรวจสอบเมื่อ
- สำนักงานกิจการวัฒนธรรมญี่ปุ่น, 敬語の指針 (แนวทางเคโงะ, 2007) · ตรวจสอบเมื่อ
- Wikipedia, คำเรียกขานภาษาญี่ปุ่น (Japanese honorifics) · ตรวจสอบเมื่อ
- Yatta-Tachi, The Manga Letters: สัมภาษณ์ Sabrina Heep (ปรับปรุงเมษายน 2025) · ตรวจสอบเมื่อ